Về ngày tháng năm sinh của hoạ sĩ Nam Sơn – (Thân thế của Nam Sơn P2)

Trên nhiều tài liệu hiện nay, chúng ta thường thấy ghi Nam Sơn sinh ngày 15 tháng 2 năm 1890. Tuy nhiên, liệu đây có phải là ngày tháng năm sinh chính xác của ông ?

Thuở xưa, giấy khai sinh không phải là điều quan trọng cấp thiết, đôi khi không phải lập giấy khai sinh ngay khi đứa trẻ ra đời, và có trường hợp chỉ cần một giấy chứng nhận do người quen của gia đình ký là đủ 5, và thường lấy ngày âm lịch làm ngày sinh. Vì vậy, tất cả các giấy tờ cũng như tài liệu hiện nay ghi Nam Sơn sinh ngày 15 tháng 2 theo suy đoán cũng không ngoài khả năng này. Tra ra chúng ta có ngày dương lịch là 26 tháng 3.

Theo một tờ giấy do chính tay Nam Sơn ghi chép, trên ấy có liệt kê mạch lạc tên họ và ngày tháng năm sinh (âm và dương lịch) của toàn thể gia đình, từ ông Nguyễn Văn Khang (cha Nam Sơn), đến con gái út của Nam Sơn là Nguyễn Thị Hoài An, chúng ta đọc được :”Nguyễn Văn Thọ – Kỷ Hợi – 15/2 – Tị 10h30 – 1899”. (Tên Nguyễn Văn Thọ, sinh 15/2 năm Kỷ Hợi, lúc 10h30 giờ Tỵ, năm 1899).

Theo sách “Souverains et Notabilités d’Indochine” (Quân Vương và Nhân Vật Lịch Sử Ðông Dương), (Toàn quyền Đông Dương xuất bản, I.D.E.O, 1943, trang 86) và theo bài viết “Rénovation de l’art vietnamien” (Cách tân nghệ thuậtt Việt Nam), đăng trên tạp chí Đông Tây (n°5, tháng 11/1952, trang 74/88), đều ghi Nam Sơn sinh năm 1899.

“Phiếu gửi tác phẩm” cho Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc 1958 do Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức (mang số 140/Tr-L). Nam Sơn đã khai ngày sinh 15/2/1899.

Trong lá thư ngày 3/3/1939, Nam Sơn viết cho bà Tardieu vài nhận xét về vị tân Hiệu trưởng Évariste Jonchère như sau : “Người Hiệu trưởng mới có vẻ đàng hoàng, nhân từ. Ông ấy lớn hơn tôi sáu tuổi, đoạt Giải thưởng Khôi nguyên La Mã khi tôi ở Paris…” 6

Jonchère sinh năm 1892, nếu lớn hơn Nam Sơn sáu tuổi, thì Nam Sơn không thể sinh năm 1890 như hiện nay một số nơi đã ghi. • Theo buổi trò chuyện với họa sĩ Lê Phổ tại tư gia của ông ở Paris ngày 4/11/1998, ông Lê Phổ nói với chúng tôi “Nam Sơn lớn hơn tôi chưa đến 10 tuổi”, trong khi Lê Phổ sinh năm 1907.

Chưa biết tự khi nào, và dựa trên cơ sở nào, một số tài liệu và bài báo sau này ghi Nam Sơn sinh năm 1890?

Chính vì dựa theo các giấy tờ trong gia đình và bút tích của Nam Sơn, chúng tôi xin ghi ông sinh năm 1899.

Tài liệu: Nam Sơn Di sản mỹ thuật Đông Dương qua tư liệu lưu trữ và báo chí, NXB Mỹ thuật, Ngô Kim Khôi.

À PROPOS DE L’ANNÉE DE NAISSANCE DE NAM SƠN

Parmi de nombreux documents, il est mentionné que Nam Sơn est né le 15 Février 1890. Cette date correspond-elle réellement à sa naissance ?
• Autrefois, les certificats de naissance n’étaient pas de grande importance,

parfois même il n’était pas nécessaire d’établir un acte de naissance immédiatement et, dans certains cas, il suffisait d’un certificat signé par une connaissance de la famille 5. Le jour lunaire étant utilisé comme date de naissance, par conséquent, tous les documents indiquent actuellement que Nam Sơn est né le 15 Février. Après vérification, nous obtenons une date calendaire solaire du 26 Mars.

• Selon un document écrit par Nam Sơn lui-même, sur lequel sont inscrits les noms et dates de naissance (calendrier lunaire et solaire) de toute la famille, de son père Nguyễn Văn Khang à sa fille cadette Nguyễn Thị Hoài An, on peut lire : “Nguyễn Văn Thọ – Kỷ Hợi – 15/2 – Tỵ 10h30 – 1899”, c’est à dire Nguyễn Văn Thọ, né le 15/2, année du cochon de terre, à 10h30 heure du Serpent, 1899.

• D’après l’ouvrage “Souverains et Notabilités d’Indochine” (I.D.E.O, 1943, page 86) et d’après l’article “Rénovation de l’art vietnamien”, publié dans la revue Orient – Occident (n°5, Novembre 1952, pages 74/88), tous deux stipulent que Nam Sơn est né en 1899.

• Dans une lettre datée du 3 Mars 1939, Nam Sơn écrit à Mme Tardieu quelques remarques sur M. Jonchère en ces termes : “Le nouveau Directeur me paraît décent et bienveillant. Il avait six ans de plus que moi, il a gagné le Prix de Rome quand j’étais à Paris…” 6

Alors M. Jonchère étant né en 1892, s’il avait 6 ans de plus que Nam Sơn, celui-ci n’aurait pas pu naître en 1890, comme cela a été dit dans certains documents.
• Selon une conversation avec le peintre Lê Phổ à son domicile à Paris le

4 Novembre 1998, celui-ci m’a dit “Nam Sơn a au moins 10 ans de plus que moi”, alors qu’il est né en 1907.

On ne sait quand, et sur quelle base, certains documents et articles ultérieurs affirment que Nam Sơn est né en 1890 !

C’est à l’appui des papiers de famille et des manuscrits de la main de Nam Sơn que nous retenons qu’il soit né en 1899.