Trên ngực trái, điểm son nhỏ như hạt lựu, được bao bọc bằng một nét cong mềm mại, là nơi thu hút ánh nhìn hướng tới, khẽ dừng lại, như một nhịp thở giữa dòng tranh thinh lặng. Những khoảng không gian cô đọng mơ hồ quanh thân ngọc – nền tranh tung hoành bằng cọ lớn, thô mà nhã nhặn – càng làm nổi bật sự tĩnh tâm của dáng người.

“Sự im lặng là tiếng nói của tâm hồn.”

Trong ánh sáng lờ mờ của một giấc mơ, thân hình người phụ nữ được Vũ Cao Đàm vẽ năm 1941 dường như cuộn tròn ngoài thời gian, giữa hư vô và vật chất. Trên lụa mịn, được in mực và màu phấn tinh tế, người họa sĩ Việt Nam đã sáng tác nên một khúc ca về sự im lặng của hình ảnh khỏa thân – một bài ca lặng lẽ nhưng sống động, được nuôi dưỡng bởi cả truyền thống Viễn Đông lẫn nét hiện đại Pháp mà họa sĩ đã đồng hành cùng ông trong gần một thập kỷ tại Paris.

Người mẫu, ngồi khoanh tay trước trán với một cử chỉ khiêm nhường, dường như đang ngủ say trong chính cơ thể mình. Khuôn mặt, được chạm nhẹ, gần như mờ ảo, dường như hòa vào mái tóc đen, vốn cũng chìm trong một mảng màu xanh lam và đen thẫm.

Ở đây, thực sự là linh hồn của người mẫu, và có lẽ cả linh hồn của người họa sĩ, mà chúng ta có thể nhận ra bên dưới lớp lụa trong suốt.

Những điểm nhấn màu sắc, được áp dụng với sự tự do gần như âm nhạc, tạo nên một khung hình sống động bao quanh cơ thể, vừa bị bóp nghẹt bởi sự im lặng, vừa tràn ngập sự thân mật.

Trong tác phẩm này, Vũ Cao Đàm kết hợp nét tinh tế tột bậc của nét cọ phương Đông với nét gợi cảm sâu lắng của tranh khỏa thân hiện đại. Khung tranh, mà theo lời con gái ông, Yannick Vu-Jakober, là do chính Vũ Cao Đàm thực hiện, mang đến cho tác phẩm sự thống nhất quý giá của một vật thể hoàn chỉnh, được chăm chút tỉ mỉ đến từng chi tiết.

Và nếu ta lắng tai nghe, có lẽ ta sẽ nghe thấy, rất khẽ, tiếng thở xưa của lụa trong veo, và nhịp run rẩy của cây cọ đang lướt qua tấm thân ngà ngọc ấy, như lướt qua một khúc trầm ca của cõi người.

Nhà nghiên cứu mỹ thuật Ngô Kim Khôi.